Chinese mouwstukken onder de loep
De reconstructie van de mouwband
De reconstructie op deze pagina is geen weergave van één volledig bewaard gebleven mouwband. Voor mijn viltelementen heb ik destijds uit de oorspronkelijke mouwbanden de fraaiste delen van de voorstellingen geselecteerd. Daarbij gebruikte ik steeds het minst beschadigde onderdeel, afkomstig van de linker óf de rechter mouwband. Daardoor bevat de reconstructie zowel spiegelbeeldige als gedeeltelijk overlappende voorstellingen.
Voordat de afzonderlijke fragmenten werden verwerkt, heb ik de geborduurde mouwbanden losgetornd van de ondergrond waarop zij waren vastgenaaid. Daardoor werden ook de achterzijden zichtbaar. Van enkele fragmenten, onder meer van de feniks, de vrouw en de boom, zijn (delen van) zowel de voor- als de achterzijde bewaard gebleven. Deze achterzijden leverden veel aanvullende informatie op.
Op een oude foto van de oorspronkelijke losse fragmenten waren nog enkele kleine borduurdeeltjes zichtbaar die na verwerking in de viltelementen niet meer te zien waren. Door deze digitaal terug te plaatsen kon ik de aansluiting tussen de fragmenten volledig herstellen. De reconstructie is opgebouwd uit oorspronkelijk bewaard gebleven borduurwerk. Er zijn geen ontbrekende delen toegevoegd of ingetekend.
Toen ik de mouwbanden verwerkte, was ik mij onvoldoende bewust van hun textielhistorische betekenis. Met de kennis van nu had ik de losgetornde mouwbanden eerst uitgebreid gefotografeerd of intact bewaard. In dat laatste geval zouden ze nu nog in mijn berging liggen, omdat ze te zeer beschadigd waren om ze in te lijsten.
Een mouwband was ongeveer één meter lang. Slechts een deel daarvan werd rijk geborduurd.
De rijk geborduurde mouwbanden maakten deel uit van de lange, wijde mouwen van luxueuze damesgewaden uit de Qing-dynastie (1644–1912).
Een mouwband bestond uit een lange, smalle strook stof die aan de onderzijde van de mouw werd bevestigd. Slechts ongeveer de helft van deze strook werd geborduurd. Het andere deel bleef onversierd en werd aan de voorkant van de mouw vastgenaaid. Hierdoor kwam het geborduurde gedeelte aan de achterzijde van de manchet terecht.
De mouwen waren zo lang en breed dat de handen er grotendeels in verdwenen. Vrouwen hielden hun onderarmen vaak voor zich, met de handen verborgen in de mouwen. Wanneer zij hun armen bewogen of een elegante houding aannamen, vielen de versierde mouwbanden sierlijk naar beneden. Zo werd het kostbare borduurwerk goed zichtbaar zonder dat het voortdurend werd blootgesteld aan slijtage.
Een complete mouwband was ongeveer één meter lang en circa 18 centimeter breed. Het rijk geborduurde gedeelte besloeg ongeveer de helft van deze lengte. De voorstellingen liepen meestal verticaal over de band, zodat zij tijdens het dragen als een doorlopend decoratief tafereel konden worden bewonderd.
Zo vormden de mouwbanden een subtiele manier om rijkdom, goede smaak en kennis van de traditionele Chinese symboliek te tonen.
Wanneer een kostbaar gewaad niet meer gedragen werd of versleten raakte, werden de borduurstukken vaak uitgeknipt en bewaard. Daardoor zijn veel losse fragmenten bewaard gebleven, terwijl de kleding zelf verloren is gegaan.
Bronnen afbeeldingen: zie onderaan deze pagina
De voorstelling 'lees' je van onder naar boven
Net als in veel Chinese landschapsschilderingen wordt in de mouwband de blik stap voor stap omhoog geleid. Je begint bij het aardse fundament (het water en de rotsen) en reist zo omhoog naar de figuren, de vegetatie en uiteindelijk de hemelse sferen met de vogels en de wolken.
De fragmenten worden daarom ook in die volgorde besproken. Bij ieder fragment worden enkele symbolen en borduurtechnieken uitgelicht.
Mannen borduurden 3 tot 4 weken aan deze mouwband
In China was borduren niet alleen vrouwenwerk. In de grote Qing-ateliers werkten veel gespecialiseerde mannelijke borduurders. Vooral het fijnste hofborduurwerk werd vaak door hen vervaardigd.
Hoeveel tijd een ervaren borduurder precies nodig had om een paar mouwbanden als deze te vervaardigen, is niet meer met zekerheid vast te stellen. Op basis van de toegepaste technieken en de uitzonderlijk hoge steekdichtheid lijkt een arbeidstijd van ongeveer 150 tot 250 uur voor een paar mouwbanden aannemelijk.
Die schatting is gebaseerd op de combinatie van verschillende arbeidsintensieve technieken. Alleen al de duizenden uiterst kleine Peking-knopen vergden vele tientallen uren geconcentreerd werk. Daarnaast moesten grote vlakken in satijnsteek worden uitgevoerd, werden contouren afgewerkt met gewikkeld metaaldraad en zijn op verschillende plaatsen bijzondere technieken toegepast, zoals de vermoedelijke gecouchte kettingsteekstreng.
In de borduurateliers waren waarschijnlijk lange werkdagen gebruikelijk. In de literatuur worden werkdagen van ongeveer tien tot twaalf uur genoemd, al zal dit per atelier en regio hebben gevarieerd. Wanneer dat ook voor deze mouwbanden gold, betekende dit dat een ervaren borduurder ongeveer drie tot vier weken vrijwel onafgebroken aan één spiegelbeeldig paar werkte.
Fragment 1 en 2
Fragment 3
Fragment 4
Fragment 5
Bronnen afbeeldingen:
John Thomson (1837–1921), Illustrations of China and Its People, ca. 1871–1872. Publiek domein; eigen kleurbewerking.
Victoria and Albert Museum (Londen), damesjas, 1875–1900, inv.nr. T.201-1934.
Victoria and Albert Museum (Londen), paar mouwbanden, 1875–1900, inv.nr. T.147&A-1945.
Victoria and Albert Museum (Londen), paar mouwbanden, 19e eeuw, inv.nr. T.146&A-1948.
Paleisschilder (onbekend), Portret van Lady Hoja, gemalin van keizer Qianlong, midden 18e eeuw. Collectie Palace Museum, Beijing. Afbeelding via Wikimedia Commons (publiek domein).
Giuseppe Castiglione (Lang Shining) (1688–1766), Xiang Fei (de Geurige Concubine), 18e eeuw. Olieverf op doek met vergulde achtergrond. Collectie Palace Museum, Beijing. Afbeelding via Wikimedia Commons. Licentie: CC BY-SA 4.0.