De geborduurde zijden fragmenten op deze pagina zijn afkomstig van Chinese kleding uit de 19e eeuw, vervaardigd tijdens de Qing-dynastie. Oorspronkelijk maakten zij deel uit van mouwbanden (sleeve bands) of rokpanelen van rijk versierde gewaden uit welgestelde kringen. Nadat de kledingstukken versleten raakten of niet meer werden gebruikt, werden de fraaiste geborduurde delen vaak uitgeknipt en bewaard. Mede door de groeiende westerse belangstelling voor Chinees textiel aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw zijn veel van deze fragmenten als zelfstandige objecten bewaard gebleven.

Ongeveer vijftien jaar geleden kocht ik op de kleedjesmarkt in Middelburg mijn eerste Chinese borduurwerk. Ik was onder de indruk van de verfijning en schoonheid. In de loop der jaren kwam er een kleine verzameling fragmenten bij. Nu koop ik ze niet meer, want de prijzen zijn de laatste jaren flink gestegen. De stukken die ik in vilt verwerk, knip ik uit aangetaste fragmenten. Omdat de oorspronkelijke zijden ondergrond op enkele plaatsen nog zwakke plekken en gaatjes vertoonde, heb ik deze in mijn viltwerk gecamoufleerd met geelbruine wol.

Een van de meest karakteristieke borduursteken op deze fragmenten is de Peking-knoop, in het Westen ook bekend als de Forbidden Stitch. Met zeer fijne zijden draadjes werden duizenden piepkleine knoopjes dicht naast elkaar op de zijden ondergrond aangebracht. Deze techniek , in China bekend als dǎzǐxiù (zaadjesborduurwerk), creëert een subtiel reliëf dat het licht op een bijzondere manier vangt. Hoewel de zijden achtergrondstof na ruim een eeuw kwetsbaar kan zijn, is het borduurwerk zelf door deze bijzondere knooptechniek uitzonderlijk sterk. Tijdens het verwerken van mijn fragmenten ontdekte ik dat je er zelfs in kunt knippen zonder dat de knoopjes loslaten of de draden gaan rafelen.

De westerse benaming Forbidden Stitch is omgeven door hardnekkige mythes. Zo werd lange tijd beweerd dat de techniek in China verboden zou zijn omdat borduurders er blind van werden, of dat de steek uitsluitend was voorbehouden aan de Verboden Stad. Voor beide beweringen bestaat geen historisch bewijs. De Peking-knoop was een hooggewaardeerde techniek binnen de Chinese borduurkunst en werd toegepast op luxueuze kleding van de maatschappelijke elite. Opvallend is dat veel van het fijnste professionele borduurwerk niet door vrouwen, maar door gespecialiseerde mannelijke borduurders in ateliers werd vervaardigd.

Deze fragmenten tonen het uitzonderlijke vakmanschap van de late Qing-periode. Op een oppervlak van slechts enkele centimeters vormen duizenden zorgvuldig geplaatste knoopjes een verrassend regelmatig patroon met een opvallende dieptewerking.

De foto's hieronder tonen de voor- en achterzijde van fragmenten van slechts 3 × 3 centimeter. Op deze sterke vergrotingen wordt pas echt zichtbaar hoe ongelooflijk fijn het borduurwerk is uitgevoerd. Het is nauwelijks voor te stellen dat  iedere afzonderlijke knoop met de hand werd gelegd.

Meer zien?

In onderstaande video laat een ervaren borduurster zien hoe de Chinese Knot Stitch wordt gemaakt. Pas wanneer je haar aan het werk ziet, wordt duidelijk hoeveel geduld, precisie en vakmanschap nodig zijn om duizenden van deze piepkleine steekjes te borduren.